Trauma prenatalna, okołoporodowa i popoorodowa

Za mną szkolenie z wczesnej traumy, które zainspirowało mnie do poukładania przemyśleń wokół problemów spotykanych w gabinecie.

To te bardzo wczesne doświadczenia stresu i przeciążenia, które wpływają na rozwijający się układ nerwowy i późniejszą regulację emocji i poczucie bezpieczeństwa.

 

Jest to tak zwana trauma przedwerbalna, która powstaje zanim człowiek nauczy się mówić. A mówienie o swoich doświadczeniach i przeżyciach jest ważnym elementem wychodzenia z traumy.

Jak wyzdrowieć z traumy, która powstała zanim znane były słowa oddające to, co się stało

Trauma prenatalna i okołoporodowa nie oznacza, że dziecko „pamięta” wydarzenia z tego okresu. Do potencjalnie traumatyzujących doświadczeń z tego okresu należą m.in.:

przewlekły stres w ciąży,

depresja, lęk, trauma lub poczucie zagrożenia w czasie ciąży,

komplikacje przebiegu ciąży lub porodu,

poród przedwczesny,

niedotlenienie,

nagłe lub bolesne procedury medyczne w czasie ciąży, porodu lub po porodzie,

oddzielenie od matki po porodzie,

pobyt w inkubatorze lub intensywnej opiece neonatologicznej.

 

Takie doświadczenia nie determinują całkowicie rozwoju, ale u części dzieci, a następnie dorosłych mogą zwiększać podatność na:

trudności z wyciszaniem,

problemy ze snem,

nadwrażliwość na bodźce,

zwiększoną lękliwość,

drażliwość lub impulsywność,

trudności z regulacją napięcia,

nieustanne przeżywanie nieadekwatnego do okoliczności życiowych poczucia zagrożenia, bezradności, uwięzienia, zblokowania, niemocy, opuszczenia lub braku bezpieczeństwa,

chorowanie na zaburzenia lękowe i nastroju w późniejszym życiu.

 

Badania nad stresem prenatalnym wskazują, że jednym z mechanizmów ich powstawania jest:

wpływ kortyzolu na rozwijającą się oś HPA, czyli układ podwzgórze–przysadka–nadnercza.

przewlekle pobudzony autonomiczny układ nerwowy, który odpowiada za regulację pobudzenia, wyciszenia i reakcji na bodźce.

 

Innymi słowy: osoba (także dorosła) z doświadczeniem traumy przedwerbalnej może mieć układ nerwowy łatwiej przechodzący w stan alarmu i trudniej wracający do spokoju. Skutki stresu prenatalnego mogą ujawniać się nieco inaczej u dziewczynek i chłopców. U dziewczynek częściej opisywany jest wzór podwyższonej lękowości i reaktywności emocjonalnej, u chłopców — pobudliwości, impulsywności i agresji

Co można robić? Najważniejsza jest profilaktyka i wsparcie:

Pomoc terapeutyczna, psychoterapia, wsparcie psychiatryczne są ważnymi czynnikami ochronnymi w czasie ciąży o trudnym przebiegu.

Wciąż mało popularna jest wiedza, że nowoczesne leki psychiatryczne są bezpiecznie w stosowaniu pod kontrolą lekarza w czasie ciąży. Ich stosownie zmniejsza obciążającą ekspozycję dziecka na stres i kortyzol w łonie i potencjalnie łagodzi związane z tym problemy po urodzeniu, a potem w dorosłości. Lepiej leczyć niż zmagać się ze skutkami nieleczenia

Równie ważna jest opieka po porodzie. Dlatego pomoc może obejmować wsparcie psychologiczne mamy, leczenie u niej depresji poporodowej i lęku, terapię traumy okołoporodowej, pracę nad więzią rodzic–dziecko oraz pomoc dziecku w regulacji napięcia.

Z kolei u dorosłych w zmagających się ze skutkami wczesnej traumy potrzebna jest praca z wzorcami regulacji: napięciem w ciele, specyficznymi zblokowanymi reakcjami, poczuciem bezpieczeństwa, somatycznymi reakcjami obronnymi. Szczególnie ważna jest regulująca relacja terapeutyczna.